Astigmatizma, gözün en yaygın kırılma kusurlarından biridir ve genellikle miyopi (uzağı görememe) veya hipermetropi (yakını görememe) ile birlikte görülür. Bu durum, ışığın retinada tek bir noktada odaklanamaması sonucu bulanık veya çarpık bir görme deneyimine yol açar.
Sağlıklı bir göz, bir beyzbol topu gibi kusursuz bir küre şeklindeyken, astigmatizması olan bir gözün korneası ya da merceği, bir Amerikan futbolu (oval) gibi farklı eğriliklere sahiptir. Bu düzensiz şekil, gözün farklı eksenlerde farklı kuvvetlerde ışığı kırmasına neden olur. Astigmatizmanın ne olduğunu ve görmeyi nasıl etkilediğini anlamak, doğru tanı ve tedavi sürecinin ilk adımıdır.
Astigmatizması olan bir kişi için dünya, mesafeden bağımsız olarak, tek bir düzlemde netlenemediği için çarpık ve gölgeli görünür. Astigmatizması olan hastalar, özellikle ışık kaynakları veya ince çizgiler söz konusu olduğunda belirgin bozukluklar yaşar.
Bu çarpık görme biçimi, özellikle ince detay gerektiren işler yaparken (okuma, bilgisayar kullanma, dikiş) göz yorgunluğuna neden olur.
Astigmatizmanın temel nedeni, gözün kırma gücünü sağlayan iki ana yapının (kornea ve mercek) yüzeyinin küresel olmamasıdır.
Bu durum, genetik ve yapısal faktörlere dayanır:
Normalde küre şeklinde olması gereken kornea yüzeyinin, oval (Amerikan futbolu) şeklini almasıdır. Bu düzensiz yüzey, ışığı farklı açılarda farklı kuvvetlerle kırar (örneğin dikey eksende güçlü, yatay eksende zayıf), bu da retinada tek bir odaklanma noktası oluşturulmasını engeller.
Korneanın normal olmasına rağmen, göz merceğinin şeklinin düzensiz olmasıdır. Katarakt gibi durumlar, merceğin şeklini değiştirerek sonradan astigmatizmaya neden olabilir.
Astigmatizma göz kusurları arasında en sık görülenlerden biri olduğu için, astigmatizma belirtileri genellikle diğer kırılma kusurlarıyla karıştırılabilir. Ancak astigmatizmaya özgü bazı uyarı işaretleri vardır:
Astigmatizma göz kusurları, genellikle rutin göz muayenelerinde (otorefraktometre ve foropter testleri) kolaylıkla teşhis edilir.
Astigmatizmanın klinik olarak sınıflandırılması, tedavinin belirlenmesi açısından önemlidir. İki ana tipe ayrılır:
En yaygın tiptir. Korneadaki eğrilikler birbirine dik (90 derece) iki meridyende yer alır. Bu tip astigmatizma, gözlük camları veya torik kontakt lensler ile genellikle tam olarak düzeltilebilir. Alt tipleri şunlardır:
Bu tipte, korneadaki eğrilik meridyenleri birbirine dik değildir ve yüzeyde çok sayıda düzensiz nokta bulunur. Kurala aykırı astigmatizma olarak da bilinen bu durum, genellikle travma, enfeksiyon sonrası korneada oluşan yara izleri (skar) veya Keratokonus (korneanın incelip konikleşmesi) gibi ikincil bir göz hastalığından kaynaklanır.
Düzensiz astigmatizma, standart gözlük camları veya yumuşak torik lenslerle tam olarak düzeltilemez ve genellikle sert gaz geçirgen (RGP) kontakt lensler veya cerrahi yöntemler gerektirir.
Astigmatizma tedavisi, hastanın yaşına, astigmat derecesine ve tipine bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Temel amaç, ışığın retinada tek bir noktaya düzgün bir şekilde odaklanmasını sağlamaktır.
Çok düşük dereceler (0.50 diyoptri altı) gözlük gerektirmeyebilir. Ancak orta ve yüksek derecelerde (0.75 ve üzeri), net görüş, göz yorgunluğunu ve baş ağrılarını önlemek için gözlük veya kontakt lens kullanımı şarttır. Çocuklarda ise göz tembelliği (ambliyopi) riskine karşı düşük derecelerde bile gözlük kullanımı zorunlu olabilir.
Gözlük kullanılmaması, sürekli çarpık ve gölgeli görüntü nedeniyle göz yorgunluğuna ve kronik baş ağrılarına yol açar. Çocuklarda düzeltilmemesi, kalıcı görme kaybı riski taşıyan göz tembelliğine (ambliyopi) neden olabilir.
Normal görmenin aksine, astigmatizmada görüntü retinada tek bir nokta yerine, kornea veya mercek düzensizliği nedeniyle farklı eksenlerde iki ayrı çizgi halinde düşer. Bu, görüntüyü retinadan önce, sonra veya her iki tarafa dağıtır.
Astigmatizma, kendisi doğrudan körlüğe yol açan tehlikeli bir hastalık değildir. Ancak tedavi edilmediğinde kronik baş ağrısı ve çocukluk çağında göz tembelliğine neden olur. Hızlı ilerleme veya Keratokonus belirtisi varsa, daha ciddi bir kornea hastalığı riski taşır.
Astigmatizma kalıcı olarak düzelmez, ancak kırma hatası düzeltilir. Düzeltme yöntemleri arasında silindirik gözlük camları, torik kontakt lensler ve LASIK/PRK gibi lazer veya Torik Göz İçi Lens implantasyonu gibi cerrahi yöntemler bulunur.
